Pomoc prawna z urzędu w sprawach cywilnych

Strona ma prawo zgłosić sądowi pisemnie lub ustnie do protokołu wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego - art. 117 ustawy z 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, ze zm.). Możliwość ta istnieje nie tylko w toku postępowania, ale także przed jego wszczęciem.

Wniosek taki może złożyć każda strona - zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy lub postanowienia sądu, nie ubiegająca się o takie zwolnienie a także strona, której odmówiono zwolnienia.

Osoba fizyczna, która nie była zwolniona od kosztów sądowych przez sąd może domagać się zwolnienia, jeżeli złoży oświadczenie, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Strona korzystająca z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych powinna dołączyć do wniosku oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Wzór oświadczenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 15 kwietnia 2010 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 27, poz. 200) i jest on nieodpłatnie udostępniony w Biurze Obsługi Interesanta Sądu Rejonowego w Białymstoku.

Pomoc prawna w sprawach karnych

z wyboru

Oskarżony może ustanowić na każdym etapie postępowania karnego obrońcę (jeżeli oskarżony jest pozbawiony wolności, obrońcę może ustanowić inna osoba) - art. 83 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).
Oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców - art. 77 kpk.
Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury (adwokat) lub ustawy o radcach prawnych (radca prawny) - art. 82 kpk.
Strona inna niż oskarżony (pokrzywdzony, oskarżyciel posiłkowy, powód cywilny) może ustanowić pełnomocnika; pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny - art. 87 § 1 kpk, art. 88 kpk.

z urzędu

a) w postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę (tzw. obrona obligatoryjna) jeżeli:

jest nieletni, głuchy, niemy, niewidomy lub zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności - art. 79 § 1 kp,
zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny - art. 79 § 1 kpk,
wtedy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę - art. 79 § 2 kpk,
przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, jeżeli zarzucano mu zbrodnię - art. 80 § 1 kpk.
 
We wskazanych powyżej sytuacjach, jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, obrońcę z urzędu wyznacza mu prezes lub referendarz sądowy sądu właściwego do rozpoznania sprawy (upoważniony sędzia), działając z urzędu (nie jest konieczny wniosek oskarżonego). Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy - zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu. Ponowny wniosek o wyznaczenie obrońcy, oparty na tych samych okolicznościach, pozostawia się bez rozpoznania - art. 81 § 1, 1a i 1b kpk.

Na uzasadniony wniosek oskarżonego lub jego obrońcy prezes lub referendarz sądowy sądu właściwego do rozpoznania sprawy może wyznaczyć nowego obrońcę w miejsce dotychczasowego - art. 81 § 2 kpk.

b) oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może złożyć do sądu wniosek o ustanowienie mu obrońcy z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.  - art. 78 § 1 kpk.

Decyzję o ustanowieniu obrońcy z urzędu po rozpoznaniu złożonego wniosku, podejmuje prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy (upoważniony sędzia), sąd lub referendarz sądowy. Decyzja nie jest zaskarżalna. Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie ponownego wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie sądu o odmowie ponownego wyznaczenia obrońcy - zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu.

c) strona postępowania karnego (inna niż oskarżony), która nie ma pełnomocnika z wyboru  może wnosić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu - art. 87 kpk w zw. z art. 88 kpk

Decyzję o ustanowieniu pełnomocnika urzędu po rozpoznaniu złożonego wniosku, podejmuje prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy (upoważniony sędzia), sąd lub referendarz sądowy. Decyzja nie jest zaskarżalna.

Obrońca i pełnomocnik z urzędu wyznaczany jest z listy obrońców - art. 81a § 1 kpk.

Osoby w kryzysie psychicznym potrzebują wsparcia i zrozumienia. Istnieją różne formy pomocy, zarówno telefoniczne, jak i stacjonarne, które mogą pomóc w wyjściu z trudnej sytuacji. Ważne jest, aby rozmawiać z osobami w kryzysie. Należy unikać ignorowania słów i stanu emocjonalnego osoby doświadczającej kryzysu.

1. Najważniejsze instytucje zajmujące się bezpośrednim niesieniem pomocy w sprawie problematyki samobójstw:
   1. Telefony zaufania:
      • 800 70 22 22 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym. Funkcjonuje bezpłatnie, całą dobę, 7 dni w tygodniu.
      • 116 123 - Poradnia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym (Kryzysowy Telefon Zaufania), prowadzony przez Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Funkcjonuje bezpłatnie, całą dobę, 7 dni w tygodniu.
      • 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży. Funkcjonuje bezpłatnie, całą dobę, 7 dni w tygodniu.
      • 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka,
      • 800 12 00 02 – Ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie „Niebieska Linia”,
   2. Ośrodki Interwencji Kryzysowej,
   3. Poradnie Zdrowia Psychicznego,
   4. Centra Zdrowia Psychicznego.
2. Ważne organizacje i inicjatywy działające na rzecz pomocy w problematyce samobójstw:
   
   1. www.zapobiegajmysamobojstwom.pl - Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym,
   2. Polskie Towarzystwo Suicydologiczne www.suicydologia.org i stworzona strona pn. „Życie warte jest rozmowy”: www.zwjr.pl
   3. wyleczdepresje.pl - strona internetowa kampanii „Depresja. Rozumiesz – Pomagasz”.
3. Dokumenty dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym:
   
   1. Standardy postępowania dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym (co robić, czego nie robić, lista przydatnych zwrotów, niepożądane zwroty) - wyciąg z materiału pn. Standardy postępowania dla służb mundurowych dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej.
   2. Postępowanie dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym - wyciąg z materiału pn. Standardy postępowania dla nauczycieli dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej.

Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014-2020 (KPPPwR) przewiduje w działaniu 4.2.4 utworzenie i aktualizację bazy danych osób nadzorujących lub koordynujących bazy danych osób nadzorujących lub koordynujących działanie poszczególnych służb na poziomie województwa oraz umieszczenie ich na stronach internetowych instytucji wojewódzkich i okręgowych, a także nawiązanie współpracy pomiędzy takimi osobami w celu wypracowania wspólnej polityki przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Realizatorami zadania są: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Sprawiedliwości, Prokuratura Generalna, Komenda Główna Policji, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, wojewodowie, samorząd województwa, komendy wojewódzkie Policji, sądy okręgowe, prokuratury apelacyjne, zakłady karne.

Czytaj więcej: Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie

W nieskomplikowanych sprawach cywilnych, w których nie ma potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego mogą Państwo skorzystać z Elektronicznego Postępowania Upominawczego (EPU). Ten nowy rodzaj postępowania sądowego, dzięki wykorzystaniu techniki teleinformatycznej ma pomóc Państwu w sprawnej realizacji praw. Jego celem jest bowiem maksymalne uproszczenie i przyspieszenie uzyskania tytułu egzekucyjnego przez wierzyciela (powoda), a następnie podstawy egzekucji sądowej, czyli tytułu wykonawczego (art. 782 § 2 k.p.c. oraz art. 783 § 4 i 5 k.p.c.).

Zasady tego szybkiego procesu regulują przepisy o postępowaniu upominawczym, tj. art. 497¹ k.p.c. i nast. z odrębnościami wynikającymi z art. 505²⁸ - art. 505³⁷ k.p.c. Zostało ono wprowadzone w Polsce od dnia 1 stycznia 2010r., na mocy przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 26, poz. 156).

Sprawy rozstrzyga drogą elektroniczną E-Sąd, czyli Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie VI Wydział Cywilny. Przed tym sądem mogą być dochodzone roszczenia - z uwagi na ograniczenia natury technicznej - w wysokości do 100.000.000 (sto milionów złotych). Dostęp do e-Sądu mogą Państwo uzyskać poprzez portal www.e-sad.gov.pl

Nakaz zapłaty wydany w elektronicznym postępowaniu upominawczym ma formę elektroniczną i jest dostępny w systemie teleinformatycznym e-sądu: www.e-sad.gov.pl po podaniu unikalnego kodu nakazu (20 znakowego) umieszczonego w lewym górnym rogu wydruku weryfikacyjnego.

Klauzula wykonalności wydana w elektronicznym postępowaniu upominawczym ma postać wyłącznie elektroniczną i jest dostępna zawsze wraz z nakazem zapłaty, do którego została wydana, w systemie teleinformatycznym e-sądu www.e-sad.gov.pl.

Serdecznie zachęcamy do zapoznania się z poradnikami, które przybliżą Państwu zasady Elektronicznego Postępowania Upominawczego (EPU):

Poradnik dla pełnomocnika zawodowego

Poradnik dla powoda

Poradnik dla pozwanego